Europejski Fundusz Konkurencyjności – kluczowe podmioty ekosystemu innowacji debatowały w MRiT o przyszłości konkurencyjności gospodarki polskiej

7 maja w Ministerstwie Rozwoju i Technologii odbyła się konferencja poświęcona tworzonemu Europejskiemu Funduszowi Konkurencyjności (EFK) – jednemu z kluczowych projektów gospodarczych Unii Europejskiej na nadchodzącą dekadę. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli Komisji Europejskiej, administracji krajowej, instytucji badawczych, sektora MŚP, biznesu oraz instytucji finansowych.

Konferencję otworzył Michał Baranowski, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, podkreślając, że w gmachu MRiT spotkały się wszystkie kluczowe podmioty, które będą współtworzyć przyszły system finansowania innowacji w Europie.

„EFK nie jest tylko dokumentem, który powstał w Brukseli. To narzędzie, które mamy współtworzyć my – państwa członkowskie, regiony, przedsiębiorcy, naukowcy. Chcemy, żeby to właśnie Polska była miejscem wymiany poglądów i platformą do rozwiązywania realnych partnerstw.” — Michał Baranowski, Podsekretarz Stanu w MRiT.

Minister podkreślił, że Europejski Fundusz Konkurencyjności ma być nie tylko nowym instrumentem finansowym, lecz narzędziem głębokiej zmiany sposobu, w jaki Europa buduje swoją siłę gospodarczą i technologiczną. EFK ma uprościć system wsparcia, skrócić procedury, połączyć 14 programów w jeden spójny mechanizm oraz objąć cały cykl życia innowacji – od badań podstawowych po skalowanie produkcji.

Europa potrzebuje nowego impulsu konkurencyjności

W trakcie konferencji wielokrotnie podkreślano, że problemem Europy nie jest brak innowacji, lecz ich rozproszenie oraz niewystarczająca zdolność do skalowania. Europejski Fundusz Konkurencyjności ma być odpowiedzią na tę diagnozę – narzędziem, które wypełni lukę pomiędzy udanymi projektami badawczymi a produktami gotowymi do globalnej konkurencji, skutecznie niwelując tzw. „dolinę śmierci”.

„Unia Europejska nie cierpi na brak innowacji, lecz na ich rozproszenie oraz ograniczoną zdolność do skalowania. Brakuje spójnego systemu, który pozwala je rozwijać i wdrażać na dużą skalę.” — Minister Michał Baranowski

Minister zwrócił również uwagę, że budowanie europejskiej konkurencyjności musi opierać się na potencjale wszystkich państw członkowskich. Dlatego Polska akcentuje znaczenie zasady paneuropejskiej istotności, zakładającej tworzenie partnerstw między regionami o uzupełniających się kompetencjach. Jednocześnie kluczowe będzie zapewnienie realnego i szerokiego dostępu do Funduszu dla małych i średnich przedsiębiorstw, które stanowią fundament europejskiej gospodarki i są źródłem najbardziej dynamicznych innowacji.

Konkurencyjność, odporność i innowacje – jak fundusze UE po 2027 roku zmienią Europę?

Po otwarciu wydarzenia głos zabrali przedstawiciele Komisji Europejskiej i administracji krajowej:

Dr Katarzyna Smyk, Dyrektorka Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Warszawie, przedstawiła kontekst europejski, podkreślając znaczenie nowego podejścia do finansowania innowacji w UE.
Agnieszka Skonieczna, Zastępczyni Dyrektora w Komisji Europejskiej (DG GROW), omówiła założenia i logikę interwencji EFK, wskazując na konieczność uproszczenia systemu i konsolidacji dotychczasowych programów.
Marcin Kwasowski, Zastępca Dyrektora Departamentu Ekonomicznego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, zaprezentował kierunki budżetu UE na lata 2028–2034, zwracając uwagę na zmieniające się priorytety finansowe Unii.
Grzegorz Orawiec, Dyrektor Departamentu Programów Wsparcia Innowacji i Rozwoju w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej, przedstawił koncepcję Partnerstw Krajowych i Regionalnych oraz ich synergię z EFK.
Zbysław Ziemacki, Dyrektor Departamentu Innowacyjności i Polityki Kosmicznej w MRiT, zaprezentował priorytety Polski w ramach Funduszu, podkreślając gotowość kraju do aktywnego współtworzenia tego strategicznego instrumentu.

Kulminacyjnym punktem sesji był panel dyskusyjny z udziałem przedstawicieli kluczowych instytucji odpowiedzialnych za rozwój innowacji w Polsce i Europie. W rozmowie uczestniczyli:

prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski – Dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju,
Krzysztof Gulda – Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości,
dr Piotr Świerczyński – Dyrektor Krajowego Punktu Kontaktowego Programów Badawczych UE w NCBR,
Michał Goszczyński – Dyrektor Departamentu Współpracy Międzynarodowej w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Arkadiusz Lewicki – Dyrektor Krajowego Punktu Kontaktowego ds. Instrumentów Finansowych Programów UE,
Grzegorz Rabsztyn – Dyrektor Biura Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego w Polsce,
Zbysław Ziemacki – Dyrektor Departamentu Innowacyjności i Polityki Kosmicznej w MRiT.

Eksperci rozmawiali o doświadczeniach z programami centralnie zarządzanymi przez Komisję Europejską, budowie paneuropejskich łańcuchów wartości oraz o tym, jak EFK może wesprzeć polskie przedsiębiorstwa w przejściu od badań do komercjalizacji.

Rola EFK w transformacji polskiej gospodarki – cztery obszary priorytetowe UE

Druga część konferencji została poświęcona czterem strategicznym obszarom, które wyznaczają kierunek rozwoju europejskiej gospodarki:

Czysta transformacja – panel dotyczący dekarbonizacji przemysłu, technologii niskoemisyjnych i roli Polski w zielonej reindustrializacji.
Zdrowie i biogospodarka – innowacje żywnościowe, biotechnologie i rolnictwo precyzyjne.
Przywództwo cyfrowe – rozwój technologii cyfrowych, inwestycje w nowe technologie oraz budowa europejskiego przywództwa w obszarze danych i chmury.
Bezpieczeństwo i obronność – inwestycje w przemysł obronny, technologie kosmiczne i infrastrukturę krytyczną (obszary, w których Polska może pełnić rolę lidera).

Każdy z paneli zgromadził ekspertów reprezentujących instytucje badawcze, biznes i administrację.

W podsumowaniu konferencji przedstawiciele Komisji Europejskiej i MRiT podkreślili, że skuteczność EFK będzie zależeć nie tylko od wysokości budżetu, lecz przede wszystkim od sposobu wdrożenia – szybkości procedur, przejrzystości zasad oraz realnego udziału państw członkowskich w procesie decyzyjnym.

Ministerstwo Rozwoju i Technologii opracowuje plan wdrożenia EFK. Działania przewidziane w planie obejmują trzy poziomy zaangażowania: stworzenie systemu wsparcia polskich podmiotów, identyfikowanie polskich nisz oraz liderów technologicznych oraz inicjowanie projektów flagowych. Jak podkreślił Minister Baranowski, Polska musi przejść od modelu uczestnictwa do modelu współtworzenia, aby w pełni wykorzystać szansę, jaką daje EFK.