25 sierpnia, 2025
W ciągu ostatnich trzydziestu lat różnica w wydajności między UE a innymi rozwiniętymi gospodarkami zwiększyła się, co oznacza, że UE jest mniej konkurencyjna niż inne duże gospodarki. UE pozostaje w tyle za innymi dużymi gospodarkami w wielu obszarach, w tym w rozwoju technologicznym, wynikach w zakresie badań naukowych i innowacji, dynamice rynkowej i zdolnościach przemysłowych. Wzmocnienie europejskiej konkurencyjności stało się zatem kluczowym priorytetem, co podkreślono w raporcie Draghiego.
Powstanie Funduszu jest odpowiedzią na rosnącą lukę innowacyjną, słabnące przewagi technologiczne oraz spadek produktywności UE w porównaniu z innymi dużymi gospodarkami. EFK ma zastąpić czternaście dotychczasowych programów finansowych i skonsolidować je w jednej strukturze, obejmując działania od badań naukowych, poprzez innowacje i wdrożenia, aż po skalowanie produkcji przemysłowej i rozwój infrastruktury oraz rozwój umiejętności. Obecnie finansowanie UE jest rozproszone w wielu różnych, pokrywających się programach, ukierunkowanych na podobne inicjatywy, jednocześnie o różnych zasadach i kryteriach naboru, co utrudnia aplikowanie o wsparcie finansowe.
W odpowiedzi Komisja Europejska w dniu 1 sierpnia 2025 roku opublikowała projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia Europejskiego Funduszu Konkurencyjności (EFK). EFK ma być nowym, zintegrowanym instrumentem finansowym Unii Europejskiej w ramach wieloletnich ram finansowych po 2027 roku.
EFK zastąpi i połączy dotychczasowe programy: Horyzont Europa, Fundusz Innowacyjny, Program „Cyfrowa Europa”, Instrument „Łącząc Europę” – komponent cyfrowy, Europejski Fundusz Obronny, Akt na rzecz wsparcia produkcji amunicji , Europejski Akt Wzmacniający Przemysł Obronny poprzez Wspólne Zamówienia Publiczne, Program Przemysłu Obronnego UE, EU4Health, Europejski Program Kosmiczny, IRIS, InvestEU, Program Jednolitego Rynku – filara MŚP oraz LIFE. Fundusz będzie działał w oparciu o cztery „okna polityki” odpowiadające priorytetowym obszarom:
- czysta transformacja i dekarbonizacja przemysłu (OZE, efektywność energetyczna, CCS/CCU, czysta mobilność, gospodarka obiegu zamkniętego),
- zdrowie, biotechnologia, rolnictwo i biogospodarka (technologie medyczne, farmaceutyki, biotechnologie, rolnictwo, bezpieczeństwo żywności),
- przywództwo cyfrowe (AI, HPC, kwanty, półprzewodniki, sieci 6G, cyberbezpieczeństwo, tożsamość cyfrowa)
- odporność, bezpieczeństwo, obronność i przestrzeń kosmiczna (surowce krytyczne, systemy obronne, technologie podwójnego zastosowania, mobilność wojskowa, satelity, ochrona infrastruktury).
Zakres działań Funduszu obejmuje wykorzystanie całego wachlarza instrumentów finansowych dostępnych w budżecie UE, takich jak dotacje, pożyczki, gwarancje, zamówienia publiczne oraz instrumenty mieszane. Narzędzia te mają być dostępne w ramach wszystkich okien polityki. Oprócz finansowania projektów, ECF będzie oferował usługi doradcze na każdym etapie cyklu inwestycyjnego, wspierał rozwój kompetencji w sektorach strategicznych oraz zapewniał pomoc dla MŚP i start-upów w zakresie rozwoju biznesu i dostępu do finansowania.
Całkowity budżet Funduszu na lata 2028–2034 ma wynieść 234,3 miliarda euro. Największa część środków – ponad 125 miliardów euro – zostanie przeznaczona na działania w obszarze odporności, bezpieczeństwa, przemysłu obronnego i sektora kosmicznego. Na przywództwo cyfrowe przewidziano około 51,5 miliarda euro, na czystą transformację i dekarbonizację przemysłu około 26,2 miliarda euro, a na zdrowie, biotechnologię, rolnictwo i biogospodarkę około 20,4 miliarda euro. Na działania przekrojowe, takie jak wsparcie doradcze czy rozwój umiejętności, przeznaczono 11 miliardów euro.
Wsparcie ma obejmować pełną ścieżkę inwestycyjną – od badań podstawowych i stosowanych, przez innowacje, aż po wdrożenia i skalowanie produkcji – tzw. Investment Journey. Szczególny nacisk położono na zmniejszenie zależności UE od dostaw spoza Wspólnoty w obszarach krytycznych, takich jak surowce, półprzewodniki czy technologie obronne. Istotną rolę odegra rozwój infrastruktury transgranicznej w obszarach energii, transportu, cyfryzacji i obronności.
Fundusz przewiduje mechanizmy specjalne zwiększające elastyczność i szybkość działania. Należą do nich m.in. przyspieszone procedury udzielania wsparcia (accelerated intervention), interwencje celowe dla projektów o szczególnym znaczeniu publicznym (targeted intervention) oraz mechanizmy przyciągania inwestorów i innowatorów spoza UE (inducement intervention). Możliwe będzie także finansowanie projektów IPCEI, zwiększanie mocy produkcyjnych w sytuacjach kryzysowych oraz przejmowanie do realizacji projektów wysoko ocenionych w innych programach, które nie otrzymały wsparcia z powodu braku środków.
Szczególne miejsce zajmuje wsparcie dla MŚP, start-upów i scale-upów. Przewidziano dedykowane instrumenty finansowe oraz usługi w ramach sieci „EU for Business Network”. Będą one obejmować doradztwo, ułatwianie partnerstw, pomoc w dostępie do technologii i rynków, a także wsparcie internacjonalizacji i udziału w łańcuchach wartości.
Rozporządzenie ustanawiające ECF ma wejść w życie 1 stycznia 2028 roku i będzie bezpośrednio obowiązywać we wszystkich państwach członkowskich.
Inne artykuły z tej kategorii
Zobacz wszystkie aktualności
